Janneke Hek

Predikanten blikken terug op corona-crisis

Dominee Maarten Hameete

Onlangs nam hij afscheid van zijn kerkelijke gemeente, de Gereformeerde kerk van Renswoude. Hij is dankbaar dat er in ‘zijn’ gemeente geen overlijdens door corona waren. ,,Voor mij vormde corona een confrontatie met wat je niet in de hand hebt als mens.”

Hij zag mooie dingen ontstaan, waarbij medeleven en hulp centraal stonden. Nu het ‘nieuwe normaal’ toeneemt, ook in de kerken, ziet hij de onderwerpen van zijn preken weer breder worden. Onderwerpen zoals racisme komen terug in zijn preken, nu de actualiteit dat ingeeft.

,,Op het moment dat bleek dat corona ook in Nederland was en we per zondag 15 maart stopten met ‘live’ kerkdiensten, was ons doel om gezond en veilig gemeente te kunnen zijn met elkaar. We stapten over op kerkdiensten via internet, in eerste instantie alleen met geluid, later kwam daar ook beeld bij. Dit vroeg voor mij als predikant ook aanpassingen in de vorm en lengte van mijn preek. Wanneer men je niet kan zien, er slechts een handjevol mensen in de kerkdienst aanwezig is en zingen daardoor niet overkomt, moet je kiezen voor alternatieven”, aldus Hameete. De gereformeerde kerk van Renswoude koos voor het voorlezen van liedteksten en orgelspel zonder begeleidend gezang van de gemeente.

,,De gemeente is niet groot, maar wel betrokken op elkaar'', merkt hij op. ,,Normaal gesproken drinken we koffie na de morgendienst, tijdens de corona-crisis deden we dit via Zoom. Het was fijn om elkaar toch even te zien en te spreken, al was het via een beeldscherm. Daar is veel gebruik van gemaakt.” Ook was er overleg met collega-predikanten uit Renswoude over de manier waarop de kerken het aan zouden pakken.

Ook werden de leden van de gemeente regelmatig gebeld door een pastoraal team. Even vragen hoe het gaat, of er hulp nodig is. Voor boodschappen of even een gesprek.

,,De kwetsbaarheid van het leven. Dood en leven. De impact daarvan ervaarde ik'', zegt Hameete. ,,Ook al overleed in onze gemeente niemand, iedereen kende wel mensen die ziek werden of overleden. We werden geconfronteerd met het feit dat we niet alles in eigen hand hebben. Het geloof geeft op die momenten ook troost, dat je het uit handen kunt geven aan God”, blikt hij terug.

Vooral in de eerste periode van corona verwerkte Hameete de crisis in zijn preken. ,,Op dat moment bepaalde corona zo ons leven dat je het verwerkte in je preek. Wat voor effect heeft het op ons? Waar worden we toe geroepen? Als kerk moet je meebewegen met wat er speelt in de samenleving vind ik. Duiding hoeft wat mij betreft geen doel op zich te zijn. Als predikant moet je je woorden wegen”.

Terugkijkend zegt Hameete: ,,We hebben een herscheppende God die te midden van puinhopen nieuwe dingen kan laten ontstaan. Er zijn ook mooie initiatieven ontstaan, lessen geleerd. Maar wie een geliefde heeft verloren aan corona, zal er anders op terugkijken”. Hameete is inmiddels bevestigd in zijn nieuwe gemeente in Leidschendam.

Dominee Jacques Helder

In de Achthoek in Scherpenzeel werd corona reëel toen een gemeentelid overleed aan het virus. ,,De pandemie heeft doorgewerkt tot in onze kerkelijke gemeenschap, alles werd anders. Behalve enkele langdurige zieken, geïsoleerd of met een opname, betreuren wij een man die aan het virus overleden is”, aldus dominee Jacques Helder.

Het pastoraat ging van het ene op het andere moment verder op afstand, zonder lichamelijk contact en meestal digitaal. ,,Wat mij opviel was dat iedereen plotseling telefonisch bereikbaar was, in tegenstelling tot de tijd voor het coronavirus”.

Een netwerk van ouderlingen, contactpersonen en predikanten onderhield onderling contact, om elkaar niet uit het oog te verliezen. Het voordeel van app-groepen en een gezamenlijke Outlook op internet heeft de lijnen kort gehouden om elkaar te bereiken, zo zagen ze in de Achthoek.

,,Wat mij moed geeft is de vitale kracht van een kerkelijke gemeenschap. Samen de schouders eronder zetten, juist nú. Diakenen boden alle alleenstaanden de mogelijkheid deel te nemen aan regelmatig telefooncontact, met diverse bellers. De kerkrentmeesters verzorgen elke week een e-mail-bericht, waarin nieuwtjes staan en een meditatie van de dominees. Voortvarend was de kerkenraad om beeldregistratie in de kerkzaal aan te leggen, een onmisbaar goed in de communicatie”, blikt Helder.

Om de gemeente dichtbij te houden en gezamenlijk het kerk-zijn te beleven, begon De Achthoek met woensdagavondsessies. Een half uur lang een uitzending vanuit de kerkzaal van De Achthoek, met een 'laagdrempelig, aantrekkelijk programma'.

Achter de schermen is een werkgroep nieuw beleidsplan juist in deze tijd aan het werk gegaan. ,,We zien nieuw elán voor de komende jaren, om alle doelgroepen in de kerk de kans te geven zich helemaal thuis te voelen. Nu er versoepelingen ontstaan, zijn wij inmiddels voorbereid om elkaar in het 'nieuwe normaal' maximaal te ontmoeten. De belangstelling voor al onze kerkuitzendingen was verrassend, de band met elkaar willen we uitbouwen”.

Helder: ,,Tijdens de isolatie hebben we de onderlinge band zeker ervaren met filmpjes, foto’s en persoonlijke bijdragen op beeld. Een beamer en een camera in de kerkzaal zijn eigentijdse en zegenrijke instrumenten om kerk en thuis te verbinden”.

Dominee Wiljan Blijderveen

Als dominee Wiljan Blijderveen van de Hersteld hervormde gemeente Woudenberg terugkijkt op de eerste periode van de corona-crisis kenmerkt hij die als ‘niet gemakkelijk’.

Het preken voor een lege kerk, de zieken in zijn gemeente en de aangepast manier van pastoraat. Hij is nu dankbaar voor de versoepelingen, maar neemt ook zeker het een en ander mee uit die eerste periode. ,,Al wandelend een pastoraal gesprek hebben, is iets wat ik wil blijven doen.”

Blijderveen preekt normaal gesproken voor zevenhonderd bezoekers in de Maranathakerk. Dat kon na half maart niet meer. Alleen de 'noodzakelijkste mensen' waren aanwezig in de beide diensten op zondag. ,,Preken voor een zo goed als lege kerk. Wennen aan het via beeldscherm binnenkomen bij de gemeenteleden. Het zingen wat niet als vanouds klinkt”.

De keuze voor een bijbeltekst werd in die eerste periode gekleurd door corona. ,,Terug geworpen op de basis van ons leven. Wat is de betekenis van je leven? Waar komt het echt op aan? Ook in het gebed zocht ik naar manieren om corona een plaats te geven, maar de bijbelse boodschap omvat zoveel meer dan alleen dit virus. Door een wekelijks bezinningsmoment te beleggen, kon ik inzetten op bemoediging en houvast in deze stevige crisis die iedereen raakt”, aldus de voorganger.

Een jongere uit zijn gemeente benaderde hem: of het een goed idee is om een hulplijn op te zetten voor praktische en ook pastorale hulp aan gemeenteleden en mensen buiten de gemeente? ,,Ik vond dit een mooi initiatief en binnen de gehele gemeente vond dit gehoor, ook betrokken we andere kerken uit Woudenberg erbij. Even geen kerkmuren tussen ons in, maar samen er zijn voor anderen. Dat was waardevol”.

Op dit moment zijn de kerkdiensten in de Maranathakerk weer opgestart, met een beperkt aantal mensen. De mensen worden per wijk uitgenodigd en per dienst zitten er rond de zestig tot zeventig mensen in de zaal. De ventilatie was nog niet optimaal om meer mensen veilig te kunnen uitnodigen, hier wordt aan gewerkt. De kerkgangers op de voorste twee rijen in de kerk zingen tijdens de dienst, er is extra ruimte tussen deze zitplaatsen gecreëerd. De kosters begeleiden de mensen naar hun plek. Gezinnen zitten bij elkaar. De regelgeving geeft soms wat wonderlijke constructies, ziet Blijderveen. ,,Men mag met twee personen die niet in hetzelfde huis wonen in de auto naar de kerk komen, maar eenmaal in de kerk moet er 1,5 meter tussen deze twee aangehouden worden”, glimlacht hij. Maar evengoed is hij dankbaar dat er weer kerkdiensten gehouden mogen worden waar meer mensen bij aanwezig zijn.

Het pastoraat via telefoon of beeldbellen vond Blijderveen wat lastiger om vorm te geven. Als je iemand tegenover je hebt zitten, begint het gesprek wat natuurlijker, vindt hij. ,,Aan de telefoon gaan we eerder to the point en zie je geen gezichtsuitdrukking. Ook stiltes die bij een live gesprek soms heel fijn zijn, kunnen via de telefoon als ongemakkelijk ervaren worden. Wat wel een mooie manier was in mijn beleving, was het wandelen tijdens een pastoraal gesprek. Op veilige afstand, maar toch samen. En doordat je elkaar niet persé hoeft aan te kijken, worden dingen soms eerder gedeeld die anders als te moeilijk worden ervaren. Dit wandelen hoop ik in de toekomst vast te houden.” Zo ziet Blijderveen dat uit deze moeilijke periode ook nieuwe en andere vormen ontstaan die ook goed werken. ,,Van een lege agenda worden we ook creatief, bleek maar weer”.

Janneke Hek
Foto: Janneke Hek
De Achthoek in Scherpenzeel.
Janneke Hek
Foto: Janneke Hek
Maranathakerk Woudenberg.