Renswoude bespreekt protocol demonstraties: ‘Inwoners moeten zich veilig kunnen voelen in hun eigen dorp’

11 juni 2026 om 07:20 Politiek

RENSWOUDE Het gebeurde twee keer in vier maanden: een demonstratie in Renswoude liep uit de hand. Daarop dienden de Renswouwse ChristenUnie en het lokale CDA een motie in.

In hun gezamenlijke reactie: ,,Naar aanleiding van twee manifestaties in korte tijd waarbij de politie moest optreden om de openbare orde en veiligheid te waarborgen, bleven de emoties lange tijd hoog in de gemeente Renswoude. Met name tijdens de meest recente pro-Palestina-demonstratie zijn uitlatingen gedaan die door kerkgangers, omwonenden en voorbijgangers als kwetsend, provocerend en intimiderend zijn ervaren. Dat leidde tot spanningen en een reële kans op escalatie. 

Daarom heeft de Renswouwse ChristenUnie het initiatief genomen voor een motie. Het CDA onderschreef de zorgen die hieraan ten grondslag lagen en heeft aanvullende punten ingebracht, waarna besloten is de motie gezamenlijk in te dienen. Het demonstratierecht is een belangrijk grondrecht binnen onze democratische rechtsstaat. Mensen moeten hun mening kunnen uiten, ook wanneer die confronterend of controversieel is. Tegelijkertijd brengt dat recht ook verantwoordelijkheden met zich mee. Demonstraties mogen niet leiden tot onveilige situaties, ernstige verstoring van de openbare orde of intimidatie van inwoners.’’

EFFECT

Wat de Renswouwse ChristenUnie en het CDA met de motie willen bereiken? ,,We vragen het college te onderzoeken hoe de APV binnen de kaders van de Wet openbare manifestaties verder kan worden verduidelijkt en aangescherpt en of er al dan niet mogelijkheden zijn voor het opstellen van nadere beleidsnotities voor demonstraties.’’ In de APV, voluit de ‘Algemene Plaatselijke Verordening’, staan regels van de gemeente over de openbare orde en veiligheid. Elke gemeente heeft een eigen APV die geldt voor iedereen binnen de gemeente. 

De Renswouwse ChristenUnie en het CDA willen de APV van de gemeente Renswoude nu verduidelijken en aanscherpen. ,,Het doel is dat de burgemeester of diens vervanger beschikt over heldere, proportionele en praktisch toepasbare mogelijkheden om de openbare orde en veiligheid rond demonstraties te beschermen. Daarbij vragen wij nadrukkelijk om te kijken naar ervaringen, voorbeelden en werkwijzen uit andere gemeenten. In de praktijk blijkt dat gemeenten onder bepaalde omstandigheden aanvullende voorwaarden kunnen stellen, bijvoorbeeld ten aanzien van locatie, route, duur van een demonstratie, veiligheidsmaatregelen of het scheiden van groepen wanneer sprake is van een verhoogd risico op confrontaties. Ook kan worden onderzocht welke mogelijkheden er zijn om beter voorbereid te zijn op aangekondigde en onaangekondigde demonstraties.’’ Daarbij verwijzen de partijen naar een recente Kamerbrief van 3 juni jl. ,,die bovendien laat zien dat het kabinet onderzoekt of burgemeesters in de toekomst meer mogelijkheden moeten krijgen om op te treden bij demonstraties waarbij de openbare orde onder druk komt te staan. Daarmee wordt bevestigd dat de vraag die wij met deze motie stellen veel breder dan alleen in Renswoude leeft. Wij vragen nu niet om meer bevoegdheden, maar om te onderzoeken welke mogelijkheden er binnen de huidige wetgeving nu al zijn en hoe eventueel kan worden voorgesorteerd op toekomstige landelijke wetgeving.’’

STEUN

Tijdens de raadsvergadering van 12 mei jl. behandelde de Renswoudse gemeenteraad als laatste onderwerp de  ’Motie vreemd inzake protocol demonstraties’. Het woord ‘vreemd’ duidt erop dat het onderwerp niet op de agenda staat. Tegen het einde werd de vergadering voor overleg geschorst. Kijkers thuis konden de afloop niet volgen door het afbreken van de livestream, maar zagen later wel staan dat de motie ingetrokken was.

Het CDA en de Renswouwse ChristenUnie lichten het verloop toe: ,,Op 12 mei bleek er geen steun te zijn van de overige partijen voor de motie. Omdat wij van mening zijn dat een onderzoek naar de mogelijkheden binnen de APV altijd uitvoerbaar is, ongeacht de uiteindelijke uitkomst, hebben CDA en ChristenUnie de vergadering geschorst om met de andere fracties te overleggen over vervolgstappen. Tijdens die schorsing werd duidelijk dat de overige partijen mogelijk wel bereid waren een aangepaste versie van de motie te steunen. Omdat een zorgvuldige herziening tijd vraagt, is besloten de motie in te trekken en op 16 juni een nieuwe gezamenlijke motie in te dienen in een sterk vereenvoudigde vorm.’’

GEVOLGEN

Welke gevolgen de motie, indien aangenomen, voor Renswoudenaren heeft? ,,De kern van de motie is ongewijzigd gebleven. Wij vragen niet om grondrechten te beperken, maar om te onderzoeken welke mogelijkheden er binnen de bestaande wetgeving zijn om de burgemeester of diens vervanger beter te ondersteunen met duidelijke kaders, voorschriften en handelingsmogelijkheden rondom demonstraties en andere manifestaties. Daarbij vragen wij ook nadrukkelijk om te kijken naar kaders van andere gemeenten zoals vastgelegd in APV’s en Beleidsnotities voor demonstraties. Voor CDA en ChristenUnie staat daarbij één ding centraal: Grondrechten moeten uitgeoefend kunnen worden, maar inwoners moeten zich veilig kunnen voelen in hun eigen dorp en zo ongestoord mogelijk een kerkdienst kunnen bijwonen. 

Juist in een kleine en hechte gemeenschap als Renswoude kunnen spanningen sneller oplopen

Juist in een kleine en hechte gemeenschap als Renswoude kunnen spanningen sneller oplopen en vinden wij het verstandig om te onderzoeken of de beschikbare instrumenten voldoende duidelijk en toereikend zijn of dat een aanvulling of verduidelijking tot de mogelijkheden behoort.’’

KRITISCH

Nationale ombudsman Reinier van Zutphen ziet dat het demonstratierecht in Nederland onder druk staat. In een nieuw onderzoek dat op 26 mei jl. verscheen getiteld ‘Sta voor protest’, is hij kritisch: ,,Probeer risico’s niet te beheersen met algemeen beleid dat alle demonstranten raakt, vanwege incidenten bij een deel van de demonstraties.” Ook in Renswoude is voorzichtigheid geboden. 

Hoewel er regelmatig wordt gewaarschuwd voor polarisatie, draagt taalgebruik waarin een standpunt over demonstranten wordt ingenomen daar zelf ook aan bij. ,,Dit is een ontwikkeling waar de Nationale ombudsman zich grote zorgen over maakt. We zien dat de negatieve beeldvorming in de samenleving zijn weg vindt naar beleid.’’ Hoe? ,,We hebben met heel veel burgers gesproken en zij hebben best wel last van de negatieve beeldvorming waarbij politici en bestuurders menen dat er geen draagvlak voor demonstraties is. Maar als je burgers daadwerkelijk spreekt en uitlegt wat het recht betekent en dat jouw mening, maar ook de mening van de ander, ruimte moet hebben in deze maatschappij, dan zagen we dat mensen daarin meebewegen. Wat we veel zien in de Tweede Kamer, maar ook zeker in colleges, is de uitspraak dat de burger dit niet wil. Maar dat is niet waar. Juist dat polariseert. De gemeente is verantwoordelijk voor het faciliteren en beschermen van demonstraties. Maar wij verwachten ook dat de burger daarin een verantwoordelijkheid neemt. Moet je restricties invoeren voor de 3% dat het mis gaat?

Daarover zijn wij heel kritisch. We zien een verantwoordelijkheid om dit recht te beschermen, daar moeten we ons tot houden, los van de politieke kleur of levensovertuiging.’’

EENSGEZIND

De Renswoudse gemeenteraad heeft zich inmiddels unaniem uitgesproken tegen geweld, door wie dan ook, in tegenstelling tot de situatie na een eerdere demonstratie tegen het verlies van biodiversiteit op 28 december jl., toen hierover geen eensgezinde uitspraak werd gedaan. Of de Nationale Ombudsman een lijst met beproefde werkwijzen voor gemeenten heeft? ,,Zo gedetailleerd niet.’’ Wel worden drie aanbevelingen voor gemeenten gedeeld: ,,Beoordeel iedere demonstratie op zichzelf. Zorg voor toegankelijke en effectieve rechtsmiddelen. En zorg ervoor dat aanmelden loont.’’

De gemeenteraad behandelt de gezamenlijke motie dinsdagavond 16 juni.

Door Marloes van de Goor.