Lunterse Beek stroomt weer

SCHERPENZEEL Klaterend water in het bos van Landgoed Scherpenzeel. Het is een geluid wat daar lang niet te horen was, maar door een renovatie van de meander door het waterschap heeft de Lunterse Beek er zijn historische loop terug.

door Margreet Hendriks

Waterschap Vallei en Veluwe is bezig met het opnieuw inrichten van de oude Lunterse Beek. Deze beek ontspringt ten westen van Lunteren en stroomt van daar langs Renswoude om ten zuiden van Scherpenzeel uit te monden in het Valleikanaal.

De maatregelen zijn bedoeld om het water in de beek meer te laten stromen en zo het leven van vissen, waterplanten en vogels aantrekkelijker te maken. Het project van het waterschap sluit naadloos aan bij de plannen voor Park Scherpenzeel, waarin het herstel van de ruim 600 meter lange meander van de beek door het bos van toegevoegde waarde wordt genoemd. Hierdoor neemt - met name bij de Koepel aan de Broekerweg - de beleving van water toe. Vissen krijgen meer mogelijkheden om van het Valleikanaal door de beek en terug te zwemmen.Met de maatregelen rond de Lunterse Beek geeft het waterschap invulling aan de regels die de Europese Kaderrichtlijn Water stelt om het oppervlaktewater en grondwater op orde te krijgen en te zorgen voor diversiteit in stroomsnelheid. Het project is in 2010 ten noorden van Renswoude gestart met onder andere de vervanging van de stuw in de Slaperdijk door een overlaatconstructie bij het voormalig Fort Daatselaar en de ontwikkeling van zo'n 4,5 hectare aan nieuwe natuur ten oosten van het fort. In 2011 is er door het waterschap gewerkt aan de Lunterse Beek bij Wittenoord-Beekweide voordat men in 2014/2015 is begonnen aan de ecologische verbindingszone Klein Wolfswinkel-Engelaar, waarin onder andere 1,8 kilometer van de beek is verlegd en de oude meander (bocht) door Landgoed Scherpenzeel opnieuw is aangetakt. Het project wordt gezamenlijk gefinancierd door Waterschap Vallei en Veluwe en de provincie Gelderland.

Projectleider Manon van de Vliert en heemraad Dirk-Siert Schoonman zijn buitengewoon trots op wat er toe nu toe is gerealiseerd. Tijdens een wandeling langs de herstelde beekloop leggen Van de Vliert en Schoonman uit hoeveel werk er is verricht met baggeren om de meander weer open te maken. De beek was, vooral bij het instroompunt (vlakbij de plek die in vroeger dagen dienst deed als zwembad), vrijwel volledig dichtgeslibd. De snellere stroming van het water wordt bereikt doordat het slib uit de Lunterse Beek is verwijderd en in de meander een drietal drempels met een hoogte van circa 10 centimeter zijn geplaatst. Ook in de gegraven hoofdloop is een betonnen drempel geplaatst, die het water het merendeel van de tijd door de meander stuurt. Deze drempels zijn bedoeld om het bovenstrooms gebied op peil te houden en overmatige slijtage van grond te voorkomen. Bij normale afvoeren (tot 300 dagen per jaar) stroomt het water niet meer door de hoofdloop maar door de herstelde meander. In een hoogwatersituatie zal het water zich verdelen tussen de meander en de hoofdloop. Hoewel het waterpeil, vooral in de zomer, wat meer kan fluctueren hebben de maatregelen volgens Schoonman geen schadelijke gevolgen voor de grondwaterstand, de gewasopbrengsten en de monumentale bomen langs de beek.In de meander is ook een doorwaadbare plaats (voorde) aangebracht. Langs de tuin van de Koepel aan de Broekerweg is nieuwe beschoeiing aangebracht om het perceel te beschermen tegen slijtage door het stromend water. Ook is er door het waterschap ter hoogte van de Koepel een andere brug over de meander geplaatst. ,,De oude brug van het landgoed was aan renovatie toe en we hebben deze brug toevallig over kunnen nemen van Gemeente Amersfoort'' vertelt Manon van de Vliert. ,,Omdat dit een prachtige plek was voor hergebruik hebben we deze daar opgehaald en hier geplaatst. We noemen deze brug dan ook wel gekscherend de 'ophaalbrug'; een gebaar van het waterschap aan Landgoed Scherpenzeel.''

,,Dit was vroeger een prachtig wandellaantje'' vertelt Van de Vliert als we ons een weg banen richting het instroompunt over het 'eiland' dat vroeger bekend was vanwege het 'zwembad' en de ijsbaan. De sporen van de rijke historie van dit wandellaantje zijn zichtbaar door de vele initialen en data die zijn ingekerfd in de oude monumentale beukenbomen langs het water. ,,Nu begint het laantje overwoekerd te raken omdat men het 'eiland' niet te zwaar wil belasten met wandelend publiek. Zo is de ijsvogel hier regelmatig gesignaleerd; een teken dat het ecologisch systeem van visjes en plantjes heel aantrekkelijk is.''

Omdat er inmiddels weer ouderwets water klatert door de meander van Landgoed Scherpenzeel kunnen Manon van de Vliert en heemraad Schoonman zich volledig richten op de volgende en laatste fase van het project rond de Lunterse Beek: de herinrichting van de zuidelijke oeverstrook tussen stuw Vlieterweg en de monding van het Valleikanaal. Deze werkzaamheden zullen naar verwachting in de loop van 2016 worden afgerond.